این مطلب را به دوست خود ارسال کنید

اطلاعات شما نزد دایاهنر کاملا محفوظ می باشد

گنجینه جواهرات سلطنتی ایران (1)

گنجینه جواهرات سلطنتی ایران (1)
چکیده این مطلب : انتشار : 1399/06/10 0 نظر

گنجینه جواهرات سلطنتی ایران از شکوه کوروش هخامنشی تا افتخارات به جا مانده از سلسله صفوی و غنائم نادرشاه افشار که با پیروزی او در جنگ کرنال و فتح دهلی بدست آورد و با قدرت به دربار ایران منتقل کرد.

جواهرات سلطنتی ایران به روایت تاریخ (1)

خزانه جواهرات ملی ایران مکانی لبریز از انرژی و قدرت شاهنشاهی، گنجینه ای از جواهرات ملی سرزمین آریایی است که در در پایتخت و مکان بانک مرکزی قرار دارد. یکی از خیره کننده ترین مجموعه های سنگهای قیمتی، جواهرات و مصنوعات بی مانند و شناخته شده در جهان که طی قرن ها جمع آوری شده است و هر قطعه از این جواهرات حامل خاطرات بسیاری از تاریخ ایران زمین هستند که با قدرت و افتخار و گاهی به تلخی شکست پادشاهی در تلاطم نبرد روایت می شوند. این مجموعه شکوهمند، چون نواختن اسطوره ای ساز ایرانی و معانی ژرف و آهنگین شعر پارسی در کنار دیگر صنایع بی بدیل ایران زمین و عظمت سازه های معماری سرزمین آریایی، آنگونه ارزشمند است که زبده ترین کارشناسان قادر به ارزشگذاری آن نیستند.

ایران به دلیل گرد هم بودن اقوام و نژادهای مختلف با پوششها، سنتها و آداب و رسوم خاصشان، تنوع چشمگیری در نحوه ساخت جواهرات و زیورآلات دارد. هنر جواهرسازی ایران به جایگاه و قدمتی که به دوهزار سال پیش از میلاد بر می گردد مباهات دارد. فرهنگ و تمدن ماد پیشگام در سبکهای هنری بوده و امپراطوری عظیم هخامنشی خالق آثار ارزشمند هنری و اوج هنرفلزکاری را در نمونه های یافت شده از تخت جمشید، پاسارگاد و شوش به تصویر می کشد. خلق آثاری چون جامهای زرین، تاج پادشاهان هخامنشی، بازوبندها، شمسه ها و پلاکها توسط صنعتگران فلات ایران بیان کننده روح هنرمندانه آنان در طراحی و ساخت استادانه این مصنوعات زیبا است. جواهرسازی در دوران هخامنشی با روشی بسیار ماهرانه و خاص مورد توجه بوده. شاهنشاهی هخامنشی معروف به امپراطوری پارس، یک شاهنشاهی باستانی ایرانی است که بدست کوروش بزرگ بنا نهاده شد و شکوه هنرها را در خود نمایان کرد و به جرأت می توان گفت تقریباً همه جهان متمدن آن روز را دربر‌گرفت و نخستین و تنها حکومتی بود که جهان را برای بیش از دو سده یکپارچه کرد.

آویزها، دستبندها، کمربندها و کلاه های جواهرنشان دوران اشکانیان، طرحهای خاص و پیچیده در سکه ها و جواهرات عصر ساسانیان و ظرافت رشته های طلا و جواهرات تراش خورده در دوران صفویان، اوج رونق تولیدی و بازرگانی مصنوعات طلا و جواهرات در ادوار مختلف تاریخ سرزمین آریایی هستند.

گردنبند زرین هخامنشی یکی از زیباترین نمونه های زیورآلات هخامنشی است متشکل از سه بخش مختلف: آویز جلوی گردنبند، بخش یقه مانند گردنبند که به صورت تخت بر روی گردن می نشیند و در آخر بخش قلاب ماننددراز و لوله ای شکلی که در انتها به سر دو اردک می رسد. بر روی بخش صاف گردنبند و آویزش صحنه هایی از صحنه های نبرد آن زمان به تصویر کشیده شده است. این گردن آویز زرین هخامنشی متعلق به یک مقام عالی رتبه مرد بوده است که در قسمت بالایی آویز و در میان تصویر دو اردک، موجودی نیم انسان نیم پرنده به چشم می خورد که سمبلی از اهورامزدا خدای ایران باستان است. دور تا دور آویز گردنبند، تصویر مشابهی از خدای ایران باستان است که بدون بال در دایره هایی به تصویر کشیده شده که اوج نبوغ هنرمند هخامنشی در نقش اهورامزدای وسطی مزین به تزئینات کریستالی در حد اعلای خود نمایان می شود.

بازوبند طلایی بز و پرنده هما یکی از آثار باستانی متعلق به دوران هخامنشی، حدود 500 سال پیش از میلاد در منطقه تخته قباد تاجیکستان پیدا شده. این بازوبند مزین به حیوانی اساطیری است که از شاخ و تن بز و صورت و بال پرنده همای اساطیری تشکیل شده ‌است و به صورت متقارن رو به روی هم قرار گرفته ‌اند و مزین به سنگ‌های قیمتی و نگین‌های گرانبها بوده ‌است. این بازوبند بعنوان یکی از صدها عتیقه موجود در گنجینه آمودریا، اکنون در موزه بریتانیا یکی عظیم‌ترین و غنی‌ترین موزه‌های جهان نگهداری می شود، موزه ای با بیش از 7 میلیون گنجینه و آثار باستانی از بسیاری از فرهنگها و اقوام جهان از دوران پیش از تاریخ تا زمان حال.

قبل از سلسله صفویه، جواهرات خاصی در خزانه های دولت وجود داشته است، ولی گنجینه تاریخی جواهرات ملی تاریخ ثبت شده ای از پادشاهی صفویه (سلاطین صفوی علاقه وافری به این امر داشتند) تا پهلوی است که مسافران و تاریخ نگاران خارجی چون، ژان باپتیست تاورنیر، شوالیره چاردن، برادران شرلی، جورج مینویورینگ و دیگران (Jean-Baptiste Tavernier, Chevalier Chardin, the Shirley brothers. George Mainwaring and others) شروع به ذکر این گنجینه ها کردند و اطلاعات معتبر مربوط به سلسله صفویه از نگاشته های ایشان بعنوان سفرنامه است، دریای نور، تخت طاووس (تخت خورشید)، تاج کیانی، تاج پهلوی، کره زمین و تخت نادری، جادوی سرانگشتان هنرمند صنعتگران ایران زمین با ابهت شاهانه، حس شکوه و عظمت هنر پارسی را با افتخار بی حدی به رخ می کشند.

یکی دیگر از اشیاء ارزنده در دربار پادشاهی، آبگیر و حوضچه از جنس طلا و جواهرنشان شامل جواهراتی چون زمرد، یاقوت، مروارید و اسپینل و مزین به میناگاری های زیبا بود که برای شستن دست های شاه و میهمانانش قبل و بعد از غذا استفاده می شد. آب ولرم معطر با گلاب که توسط یکی از خادمان خانواده سلطنتی بر روی دستان شاه می ریخت در حالی که یک خدمتکار دیگر حوضچه را زیر دست او نگه داشته بود تا آب ریخته شده در آن جمع شود. آبگیر و حوضچه یک وسیله مورد استفاده در خانه ها بود که در ایران از همه طبقات مورد استفاده قرار می گرفت و جنس آن در طبقات مختلف جامعه متفاوت بود.

در این میان موزه های معروف بین المللی و مجموعه های خصوصی کلکسیونرهای معروف جهان، مهارت و خلاقیت طلاسازان و جواهرسازان ایرانی را در قالب سازه ها و جواهرات تصرف شده این سرزمین به نمایش گذاشته اند. جام طلای مارلیک، بز بالدار و جام طلای افسانه زندگی و هزاران اثر هنری سازندگان ایرانی، سندی اصیل بر ذوق صنعتگر ایران زمین در گذرگاه زمان است.

آثار باستانی یافت شده در مکان قبرستانی سلطنتی مارلیک به 3000 سال پیش باز می گردد. این مکان باستانی در شمال ایران واقع شده. از جمله این آثار برجسته کشف شده در مارلیک، جام طلایی است که از هنرهای غنی ایرانی در عصر آهن خبر می دهد. این اثر هنری نفیس ایرانی که به اوایل هزاره اول قبل از میلاد مسیح برمی گردد، به طرز حیرت انگیزی مهارت صنعتگران و طلاسازان آن زمان را نشان می دهد. این اثر زیبا در موزه هنر متروپولیتن نیویورک نگهداری می شود. جام افسانه زندگی جام دیگری است که در مارلیک کشف شده با چهار ردیف تصویر از زندگی، برگرفته از افسانه های کهن ایران که یکی دیگر از شاهکارهای هنری دوره باستان است و به طرز زیبایی اولین نمونه از روایت داستان تصویری را نشان می دهد که معانی به گونه ای بیان شده اند که تک تک اشکال بر روی جام هدفمند جان گرفته اند.

پادشاهان صفوی بیش از دو قرن (907 تا 1148 قمری یا حدود 1502 تا 1735 میلادی) شروع به جمع آوری سنگهای نادر و زیبا کردند و دولت صفوی به طور جدی در این مدت زمان کارشناسان و سفرای خود را موظف کرده بود به خرید و جمع آوری جواهرات با ارزش و متخصصان گوهر دربار صفوی سنگهای جواهری را به اصفهان، پایتخت ایران که در آن زمان از بازارهای هند امپراتوری عثمانی و کشورهای اروپایی مانند فرانسه و ایتالیا خریداری می شدند، آوردند. افغانهای مهاجم در پایان حکومت شاه سلطان حسین به ایران حمله کردند و بسیاری از جواهرات از خزانه دولت به سرقت رفت و گنجینه های ماحصل سلسله صفوی به دربار پادشاهی هند منتقل شد. با تلاش شاه طهماسب دوم و با همت نادرشاه بعد از هشدارهای بسیار به دولت هند،  با لشگرکشی و حمله او در سال 1739 به شهرهای قندهار، کابل، شمال هند و دهلی، با پادشاه هند توافق کرد در ازای توقف جنگ، جواهرات را به او منتقل کند. از دلایل نادر در لشگرکشی به این شهرها، میل او در بدست آوردن ثروتمندترین پادشاهی جهان در آن زمان و تا حدودی تمایل وی برای مجازات آنها در غارت جواهرات ایران که متعلق به سلسله صفوی بود و در سال 1722 اتفاق افتاده بود ذکر شده. با پیروزی نادر در هند در سال 1158 هجری قمری (1745 م)، پادشاه هند هدایا و غنائمی از جمله جواهراتی چون سه الماس کوه نور، دریای نور و نورالعین، مقادیر نقدی و اسلحه و تخت طاووس را به عنوان غنیمت به نادر تحویل داد. بخشی از گنجینه ها، که هرگز در هند به دست نیامد، هرگز به ایران نرسید و بدین وسیله بخش زیادی از جواهرات خزانه به ایران بازگردانده شد.

نظرات

captcha Refresh

به این مطلب امتیاز دهید

تعداد کل امتیازات این مطلب 0

آخرین دانلود های رایگان

آخرین محصولات

آمارگیر وبلاگ